Wróżka Cesaria

"Wszystko co się zdarza, ma swój sens" Paulo Coelho

Andrzejki i Katarzynki – czy wciąż żywe?

 

259183203_177350424537340_3385505780888523671_n.jpg

 

Wieczory wróżb w Katarzynki i Andrzejki mają swoją długą tradycję oraz wpisują się w polskie obyczaje i prastare wierzenia. Te dni były patronowane przez świętych męczenników Kościoła. Katarzynki były świętem młodych chłopców, a jego patronem była św. Katarzyna z Aleksandrii – patronka kawalerów szukających żon. Wierzono, że to św. Katarzyna pomagała wskazać samotnym kawalerom w wigilię 24 listopada, tą odpowiednią kandydatkę. Natomiast w Wigilię św. Andrzeja to młode dziewczęta poszukiwały w różnych znakach wymarzonego ukochanego. Pomagał im w tym patron Andrzejek, wypadających na dzień 29 listopada – św. Andrzej. Ten apostoł jest patronem panien na wydaniu.

 

Dlaczego właśnie św. Katarzyna i św. Andrzej?

 

Tradycja głosi, że w polskich wierzeniach najpierw pojawiły się Andrzejki jako dzień, w którym panny miały znaleźć dla siebie dobrego męża. Katarzynki pojawiły się nieco później jako analogia wigilii św. Andrzeja i rekompensata dla kawalerów. Dzień 24 listopada stał się męską odmianą wróżb andrzejkowych. Patronów tych dwóch dni nadał Kościół, który nie mógł wyeliminować dawnych wierzeń, silnie w Polsce praktykowanych, ale chciał, aby młodzież modliła się do świętych o łaskę w postaci wybranka/wybranki serca. W ten sposób w Andrzejki i Katarzynki samotne panny i młodzi kawalerowie prosili swoich patronów o miłość, a przy okazji o pomoc w poradzeniu sobie z innymi zmartwieniami.

 

W polskiej tradycji wigilia św. Andrzeja była ważnym świętem, na które panny na wydaniu czekały cały rok. Wiara w pomyślność tego wieczora była tak silna, że nawet funkcjonowały przysłowia, które miały podkreślać skale tych wierzeń. Do jednych z popularniejszych powiedzeń andrzejkowych należą:

 

„Na świętego Andrzeja dziewkom z wróżby nadzieja”

„Święty Andrzej Ci ukaże, co Ci los przyniesie w darze”

„Noc Andrzeja świętego przyniesie nam narzeczonego”

 

Andrzejki współcześnie

 

Dziś Katarzynki zostały całkowicie wyparte popularnością Andrzejek. Choć pamięta się o tym tradycyjnym święcie, to jednak chętniej obchodzone są Andrzejki, niż Katarzynki. Zmieniły się motywy, cel i sposób świętowania Andrzejek. Współcześnie nadal wigilię św. Andrzeja obchodzi się 29 listopada, czyli w dzień zakończenia roku kościelnego i obrzędowego. Wraz z Andrzejkami rozpoczyna się Adwent. We współczesnym kalendarzu świąt nietypowych trudno szukać Katarzynek, być może dlatego, iż zawsze były one mniej różnorodne i mało bogate we wróżby.

 

Po dawnych Andrzejkach pozostała nam nie tylko pamięć, ale i chęć świętowania. Zmienił się jedynie motyw – rzadko kto dzisiaj poszukuje tego dnia wymarzonego partnera. Nie oznacza to jednak, że nie praktykujemy dziś pradawnych wróżb andrzejkowych. Owszem, robimy to, ale traktując tą praktykę raczej jako zabawę i rozrywkę. Wieczory andrzejkowe są dziś organizowane w placówkach różnego typu, na bankietach i w kameralnym gronie w prywatnych mieszkaniach. Nierzadko na tego typu spotkania zapraszane są wróżki, będące główną atrakcją takiego spotkania, przeprowadzając tradycyjne andrzejkowe zabiegi wróżebne.

 

Lanie wosku

 

Najpopularniejszą niegdyś i dziś wróżbą andrzejkową jest lanie wosku. Polega ona na tym, że osoba której się wróży nabiera wosk na łyżkę, następnie trzyma ją nad ogniem, aż do całkowitego jego rozpuszczenia. W kolejnym kroku wosk wylewany jest na wodę, najczęściej przez ucho od klucza. Klucz w tym rytuale jest symboliczny – zamyka sekrety i tajemnice. Gdy wosk na wodzie zastygnie, należy go wyciągnąć i trzymać między światłem lampy a ścianą, tak długo, aż na ścianie pojawi się cień przypominający jakiś obiekt. To co pokazuje cień wosku może wskazywać na to kim będzie przyszły partner/partnerka, czy też w jakich okolicznościach dojdzie do spotkania.

 

Kształt figury geometrycznej – prawdopodobieństwo poznania partnera w najbliższym otoczeniu.

Kształt drzewa – prawdopodobieństwo poznania partnera wśród osób zajmujących ważne stanowiska i pełniących społeczne funkcje.

Figura związana z wojskiem – poznanie partnera, który zawodowo zajmuje stanowisko w służbach mundurowych.

Kształt psa lub kota – prawdopodobieństwo poznania partnera w najbliższym otoczeniu lub wśród ludzi.

Kształt torebki lub innego damskiego przedmiotu - prawdopodobieństwo poznania partnera zamożnego.

Kształt domu lub mebli – prawdopodobieństwo szybkiego poznania partnera życiowego.

Kształt kwiatów – prawdopodobieństwo poznania romantycznego i wrażliwego partnera.

 

Wróżby z przedmiotów

 

Popularną i mało skomplikowaną zabawą andrzejkową jest rzucanie obierków z jabłka. Wróżba ta polega na obraniu jabłka i rzucenie za siebie obierka. Z kształtu skórki z owocu, która spadla na ziemię należy odczytać literę. Będzie to pierwsza litera imienia przyszłego partnera.

 

Podobną zabawę można zastosować z butem. Zamiast obierka z jabłka rzuca się za siebie obuwiem. Trzeba to jednak zrobić będąc w pozycji odwróconej tyłem do drzwi. Jeśli but upadł na ziemię tak, że jego czubek skierowany jest w stronę do drzwi, to znak, że osoba rzucająca nim szybko zmieni stan cywilny. Natomiast, jeśli czubek buta skierowany jest odwrotnie do drzwi, oznacza że panna zostanie w domu i jeszcze za mąż nie wyjdzie.

 

Podczas wieczorów andrzejkowych buty często są wykorzystywane, szczególnie jeśli w zabawie bierze udział więcej osób. Zabawa polega na tym, że jeden z uczestników ustawia swój but przy ścianie naprzeciwko drzwi. Następnie kolejni uczestnicy układają za pierwszym butem swoje obuwia, w taki sposób, że pięta jednego buta przyłożona jest do czubka drugiego buta. Właściciel tego obuwia, który jako pierwszy dotknie drzwi według tradycji andrzejkowej ma najszybciej wziąć ślub.

 

Bardzo lubiana jest również zabawa z tekturowym sercem. Duże papierowe serce pomalowane z jednej strony na czerwono, a z drugiej z wypisanymi imionami męskimi ma pomóc w ujawnieniu imienia przyszłego narzeczonego. Ta wróżba andrzejkowa polega na tym, że zainteresowane dziewczęta przekłuwają igłą serce, a następnie sprawdzają przy jakim imieniu igła przebiła serce. „Wylosowane” imię to prawdopodobnie imię przyszłego partnera. Jeśli igła przekłuła puste miejsce na sercu, to prawdopodobnie ta dziewczyna będzie musiała jeszcze na swojego wybranka poczekać.

 

Wróżby z wykorzystaniem imion można również wykonywać z wykorzystaniem niewielkich karteczek. Prosta zabawa polega na losowaniu jednej karteczki z imieniem. Imię na wylosowanej karteczce ma przepowiadać imię przyszłego partnera.

 

Ile z andrzejkowych wróżb jest prawdziwych?

 

Nie znam odpowiedzi na to pytanie. Jedno jest pewne: dopóki w coś wierzymy, jest to żywe. Nawet, jeśli w przepowiedniach andrzejkowych doszukujemy się pogaństwa, zabobonów, czy też przypisuje się im brak logiki i sensu, to jednak, są one wpisane w naszą kulturowość. Osobiście uważam, że wszystkie polskie tradycje i obyczaje muszą być pielęgnowane i upamiętniane, bo tradycja to my, nasza polska tożsamość. Jeśli ona zostanie zapomniana, my sami zapomnimy kim jesteśmy. A faktem jest, że w kalendarzu polskich obrzędów ludowych w miesiącu listopadzie dominują Katarzynki i Andrzejki.

 

 

Hryń-Kuśmierek R.: Polskie tradycje doroczne, Publicat, Poznań 2005

Ogrodowska B.: Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce, Verbinum, Warszawa 2001

Śliwerski W.: Andrzejki, Impuls, Kraków 1990

 

 

Wróżka Cesaria

< wróć